00:00:04: Pocztówka

00:00:05: dźwiękowa.

00:00:14: O zwyczajach i wierzeniach związanych ze śmiercią opowie Krystyna Palmowska, śpiewaczka z Łądzieckiego, która przez wiele lat prowadziła śpiewy pogrzebowe.

00:00:23: Fragmenty pieśni pogrzebowych w wykonaniu Krystyny Palmowskiej i Teresy Bartczak z Szczerchowa.

00:01:03: Jednego roku to mieliśmy trzynaście pogrzebów w jednym roku.

00:01:07: Tani umarła trzydziestego grudnia i była przytrzymana przez ten nowy rok, później za to powiedzieli że tyle pogrzebuł było.

00:01:18: A mówili także, że przez niedzielę zmarły...

00:01:20: No to też tak mówiły, że zara będzie pogrzeb o niedługim czasie.

00:01:25: Tak?

00:01:26: Był może taki zwyczaj, że jak zmarła jakaś osoba, to się zasłaniało lustra albo zegar?

00:01:32: Tak!

00:01:33: Lustra, zegar się za tego zatrzymywało.

00:01:38: Bo kiedyś tam nie było baterii na baterie.

00:01:40: tylko nie wiem, jak to zaczymywały zegar, jak się umarł Ktoś to zegary zatrzymały lustra, no jak przywieźły trumne do domu z tym zmarłym.

00:01:51: To on lustra były wszystkie poza... Bo kiedyś było teraz gdzie tam lustro notu by być, a też że to zakryć nie?

00:01:57: Ale były takie specjalne stałe takie lustra w domach.

00:02:01: To było wszystko zakrete białym tym obrósem.

00:02:05: Było zakrywane tak.

00:02:06: Dlaczego tak się robi?

00:02:07: No nie wiem za co to.

00:02:08: Żeby się nie przejrzał ten umaru żeby się nie przejrzała.

00:02:13: Tak było.

00:02:14: A ten zagar?

00:02:15: No, zagar to żeby nie... Jak ktoś umarł?

00:02:18: no to o tym, że o ty godzinie umarła to dokąd był nie wyprowadzony z domu.

00:02:21: to ten zagarek nie chodził.

00:02:24: Bo wtedy umarłem.

00:02:26: Żegnam cię

00:02:29: mój świecie wesoły.

00:02:34: Już idę.

00:02:37: śmiertelne popioły Rwie się życia przemdza.

00:02:48: Czas mnie w grób zapędza.

00:02:53: Bije pierwsza godzina.

00:03:09: Biję pierwsza godzina.

00:03:15: Jak było gorąco, taglatem to przynosiły piasek do mieszkania.

00:03:23: na podłodze zawsze było usypane tak, jak i długi był człowiek.

00:03:28: to tańno troszeczkę dłużej.

00:03:30: Pod głowę.

00:03:31: tak robiły też tego piasku więcej żeby ta głowa nie była do tyłu tylko żeby troszkę była... I przykrywały białym obrósem.

00:03:40: Kiedyś prześcieradło.

00:03:41: Białe było.

00:03:42: nie teraz to co nie ma takich prześcioradeł ale kiedyś prześcieradło czy obrósek biały był i ten zmarły leżał Żeby to chłodziło, bo tak to rosło przecież ciało.

00:03:55: jak było gorąco.

00:03:57: A trumna stała obok.

00:03:59: Obok stała trumnatak.

00:04:00: Jak tu leżał?

00:04:01: no ta tak przez ścianie drugie i tam czy przy oknie.

00:04:04: Więcej okna były zasłonięte też.

00:04:07: I te zasłonie te były lustra.

00:04:11: Jak na stołach to było że tego, że pod stół podstawiały tą wanę i lały wodę Jak było może w dzień, to nie było tak gorąco.

00:04:23: Ale jak przyszły ludzie na wieczór, później tę wodę wylały tą a drugą wlały taką zimną, żeby była zimna woda, żeby chodziło o zimne.

00:04:36: Albo jeszcze obkładały, były takie kosy, jak były lody, kiedy sieczkę kosiły te żuły, to były takie kosy grube.

00:04:48: Albo upługa był taki lemierz.

00:04:50: To to obkładały tymi lemieszami dookoła, nawet pod... Jak było mężczyzna, to pod kapoty żeby to było tak bliżej ciała.

00:05:02: To mi się teraz przypomniało że tymi lemieszami czy tam taką kosą jak była ta sieczkarnia i to były takie kosy, to to przykładałeś żeby to by było grube, żeby było zimne.

00:05:17: Bo jak

00:05:19: fałszywe

00:05:20: wszystko

00:05:22: Na tym nędznym świecie.

00:05:28: Nie

00:05:30: masz tu nic stałego Wszyscy o tym wiecie.

00:05:40: Nie

00:05:41: Masz

00:05:42: tu

00:05:43: niic stałnego.

00:05:53: A był jakiś zwyczaj tego wynoszenia zmarłego z domu?

00:05:58: Jak wynosiły, to przewracały stół.

00:06:03: Nie wiem na co było, żeby od razu nie było pogrzebu w tym domu.

00:06:09: To stół przerwcały.

00:06:11: Tak było też.

00:06:12: No to później szedł krzyż, kwiaty... I później, jak jeszcze wcześniej, tak jak z tamtego końca ktoś umarł to tam przy krzyżu się żegnał.

00:06:23: Ksiądz przystawał przy kszyżu i odmówił jakąś modlitwę i się szło dalej.

00:06:29: A jak tu z tego końca?

00:06:30: to tutaj przy tej kapliczce niewiezły Umarłego tylko mężczyźni niesły do samego kościoła To uszły tam czy pół kilometra, czy ile zmieniały drugie i znowu dalej.

00:06:44: A później to już wsadzały, czy tam już później były te samochody... no się nazywał żuknie.

00:06:52: Ja to się mówię o żuki.

00:06:55: I najpierw były żuki na tej, a jak nie, to wozym.

00:06:59: Woziły wozem!

00:07:00: Przechodzili z Margi po śmierci?

00:07:03: No tak mówią, ale ja do mnie nikt nie przeszedłem.

00:07:06: Tak mówili.

00:07:08: że przychodziły, zmarły.

00:07:10: Mówili, że jak pieniądze gdzieś zostawił... Niektórzy nie sobie tam gdzieś włożyły czy... Kiedy się chowały te pieniądzki?

00:07:18: Czy tu, czy tam mnie?

00:07:19: To jak gdzieś zostawił tego to przechodził do tych pieniędzy.

00:07:24: albo jak mówiły, że umarła mama od jakiegoś tam małego dziecka to też mówiły ,że przychodziła I to często.

00:07:33: jak do małego dziecka, to podobno często przychodziła.

00:07:36: A jak takie przychodziły, to zawsze mówiły że nawet moja ciecia kiedyś opowiadała, że do niej jak wują umarł, to też przychodził wujo i mówi kiedyś na niego zabluźniła bo tak ktoś jej powiedział, że zabluzni więc nie przyjdzie.

00:07:53: No i mówiła, że przechodził.

00:07:56: Słyszała go, że przychodził, tupał i mówi tak widzić to go nie widziała tylko czuła, czy tam czegoś szukał.

00:08:06: to takie coś.

00:08:07: I mówi kiedyś szła w korytarzu, czuło, że jakby przyni... no stał.

00:08:14: Nie widziała ale tak go czułam i mówi zabluźniła i więcej jej przyszedł

00:08:19: Jedną gazką ziemi, gdy

00:08:24: przykryty

00:08:25: Będem

00:08:27: tu

00:08:29: w mozo.

00:08:31: Poczynku na Będę

00:08:35: tu,

00:08:36: a z poczynku nad Będą w ten czas mi ustawić.

00:08:46: Nic zrobić nie zdoła.

00:08:51: Będen w tym grogach mnie bułk pod będem w tymgro.

00:09:11: Wy słuchaliście audycji z cyklu wywiad swobodny, rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej zrealizowanej w ramach projektu Forum Muzyki Tradycyjnej.

00:09:20: Dofinansowano ze środków ministra kultury i dziedzictwa narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury.

00:09:27: Więcej materiałów na muzykatradycyjna.pl.