„Muzykanckie zagłębie” – tak zatytułował jedną ze swoich audycji z 1968 roku Piotr Gan. Określenie to dotyczyło okolic Sędziszowa, znajdujących się w połowie drogi między Kielcami a Krakowem. Tereny te są częścią regionu muzycznego nazywanego pograniczem świętokrzysko-krakowskim. Choć i w tym obszarze – tak jak niemal w całej Polsce – czasy wesel i zabaw tanecznych, na których królowała muzyka ludowa, przeszły już do historii, jest to historia na tyle bliska, że pamiętają ją muzykanci, którzy na takich weselach grali.

Mało tego – wciąż wykonują muzykę swojego regionu. Spotykają się na przeglądach, festiwalach, grywają na dożynkach i innych wydarzeniach w okolicy. Choć mieszkają i działają na terenie dzisiejszego województwa świętokrzyskiego – noszą stroje krakowskie. Ich kapele mają też podobne instrumentarium – skrzypce, klarnet, trąbka, akordeon i kontrabas. Wszyscy się znają i pomimo tego, że odczuwają odrębności stylistyczne w grze poszczególnych zespołów z sąsiednich powiatów, muzycznie czują jakiś rodzaj wspólnej identyfikacji i tożsamości. W lutym tego roku powstała nawet upamiętniająca ich działalność publikacja „Nuta pamięci. Kapele ludowe Ponidzia... i nie tylko”, której autorem jest Adam Kocerba – akordeonista i harmonista z Działoszyc.
■
Audycję przygotowała: Marlena Ostrowska – klarnecistka, badaczka tradycji muzycznych pogranicza świętokrzysko-krakowskiego.

W audycji udział wzięli:
– Adam Kocerba (ur. 1957)
– Zygmunt Kazimierz Lędźwa (ur. 1955)
– Janusz Kruk (ur. 1955)
– Edward Gola (ur. 1956)
– Zdzisław Zachariasz (ur. 1957)
– Czesław Wojsław (ur. 1941)

Mastering: Adam Mart

[pełny opis podkastu znajduje się na portalu muzykatradycyjna.pl]
■
W audycji wykorzystano utwory:
– Oberek w wykonaniu kapeli Działoszacy, nagr. zrealizowane podczas Taboru Ponidziańskiego 2026.
– „Polka od Skalbmierza” w wykonaniu kapeli Działoszacy, nagranie z prywatnego archiwum Adama Kocerby.
– „Krakowiak weselny” w wykonaniu harmonisty Adama Kocerby, nagr. z albumu Ludowe melodie na harmonii trzyrzędowej Adama Kocerby.
– „Mamo, moja mamo” w wykonaniu kapeli Feliksa Wyczyńskiego z Lubczy, śpiewa Stefan Wyczyński, nagranie z kasety Kapela Lubcza 3, Kielecka Zabawa, L 006.
– „A pod tą moją klaczą” w wykonaniu kapeli Jana Jawora z Piołunki, nagr. z kasety Kapela Jawora 3, Kielecka Zabawa, L 005.
– Polka „Koniki kasztanki” w wykonaniu klarnecisty Zygmunta Kazimierza Lędźwy, nagr. z badań terenowych Marleny Ostrowskiej.
– Oberek w wykonaniu kapeli Jana Jawora z Piołunki, nagr. z archiwum prywatnego Zygmunta Kazimierza Lędźwy.
– „Nie wyjdę za mąż” w wykonaniu kapeli Kazimierza Krawczyka z Niegosławic, śpiewa Janina Pytel, nagr. z kasety Kapela Krawczyka 5, Kielecka Zabawa, L 014.
– Polka śpiewana w wykonaniu Jana Ozgi z Łanów, nagr. z prywatnego archiwum Adama Kocerby, youtube.com/watch…
– Polka „Oj siano, siano” w wykonaniu kapeli Czesława Wojsława, nagranie z prywatnego archiwum Czesława Wojsława.
■
Polecamy:
1. Adam Kocerba, Nuta pamięci. Kapele ludowe Ponidzia… i nie tylko, Kwidczyn 2025
https://pinczow.naszabiblioteka.com/n,nuta-pamieci-kapele-ludowe-ponidzia-i-nie-tylko-nowe-wydawnictwo
2. Kapela Kazimierza Krawczyka https://archiwumgana.pl/project/kazimierz-krawczyk/
3. Kapela Wyczyńskich https://archiwumgana.pl/project/kapela-wyczynskich/
4. Tabor Ponidziański. Poznaj tradycje pogranicza świętokrzysko-krakowskiego. Audycja w magazynie Źródła w Polskim Radiu Dwójka https://www.polskieradio.pl/8/478/artykul/3711612,tabor-ponidzianski-poznaj-tradycje-pogranicza-swietokrzyskokrakowskiego
5. Od muzykanta do muzykanta. Audycja w Prowincjonalnym Magazynie Kulturalnym w Radiu z Qulturą https://radiozkultura.pl/podcasty/od-muzykanta-do-muzykanta/
■
Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Męskie tradycje przyśpiewkowe to jeden z nierozpoznanych obszarów badań polskiej etnomuzykologii, zarówno tej praktycznej (rekonstrukcyjnej), jak i teoretycznej (akademickiej). Na mglisty obraz tego zagadnienia wpływ ma zarówno ogólne szybsze tempo zaniku męskich tradycji, jak i stosunkowo nieliczna dokumentacja fonograficzna oraz słaba reprezentacja mężczyzn-śpiewaków w ruchu folklorystycznym.

Tymczasem na radomskiej wsi wciąż możemy znaleźć tancerzy, którzy śpiewają chętnie i w dawnym stylu. To bohaterowie niniejszego podcastu: Tadeusz Cieślak (ur. 1943), Jan Manowiecki (ur. 1950), Stanisław Piejak (ur. 1949) i Andrzej Jurkowski (ur. 1949). Zapraszamy na spotkanie z ich muzyką, a także znakomitymi wykonawcami poprzednich pokoleń: Stefanem Kędzierskim (1921-1988), Michałem Jagodzińskim (1901-?), Stefanem Gacą (1942-2024), Piotrem Gacą (1927-2017) i Tadeuszem Jedynakiem (1923-2020). Poza muzyką i śpiewem w podkaście usłyszycie także, czym są wyrywasy i jak je śpiewać. Ponadto – kto i kiedy to robił, a co za tym idzie, w jaki sposób zróżnicowane były męskie style wykonawcze w Radomskiem.

Audycję przygotowali: Witold Wojciechowski oraz Antoni Hasso-Agopsowicz.

Witold Wojciechowski – Badacz i praktyk tradycji muzycznych zachodniej radomszczyzny, skrzypek i bębnista. Student polonistyki i socjologii; swoje zainteresowania etnograficzne łączy z fascynacją literaturą. Członek kapeli Agopsowicza, Stowarzyszenia Dom Tańca i zarządu fundacji Muzyka Odnaleziona.

Antoni Hasso-Agopsowicz — Badacz i praktyk tradycji muzycznych zachodniej radomszczyzny, skrzypek, harmonista, śpiewak, lider Kapeli Agopsowicza.

[lista nagrań zamieszczonych w podkaście znajduje się w notatkach oraz we wpisie na portalu muzykatradycyjna.pl]

Polecamy:
- https://www.youtube.com/watch?v=ZwEJGVvsjHA – Wolny styl przyśpiewkowy po radomsku – Stefan Gaca
- https://www.youtube.com/watch?v=KQvZ9v6_-3I&list=RDKQvZ9v6_-3I&start_radio=1 – przyśpiewki w Przystałowicach Małych
- https://www.youtube.com/watch?v=J3Elq4FjY4Y&list=RDJ3Elq4FjY4Y&start_radio=1 – Józefowi Zarasiowi przyśpiewuje Stanisław Budzisz
- https://muzykaodnaleziona.bandcamp.com/album/piewy-gwizdy-krzyki - album „Śpiewy, gwizdy, krzyki” fundacji Muzyka Odnaleziona
- https://muzykaodnaleziona.bandcamp.com/album/j-zef-k-dzierski-kr-l-kajok-w-2 - album „Józef Kędzierski. Król Kajoków” fundacji Muzyka Odnaleziona

Mastering: Adam Mart

Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Rozmowa z wybitnym śpiewakiem i muzykantem Franciszkiem Jesiakiem ze Starej Krobi na Biskupiźnie. Urodzony w roku 1930, zapamiętał Biskupiznę we wszystkich jej odcieniach – od przedwojennych wesel, przez doprowadzenie do wsi elektryczności, radia, kombajnów i traktorów, powstanie Biskupiańskiego Zespołu Folklorystycznego z Domachowa i okolic, aż po czasy dzisiejsze – telewizji, telefonów komórkowych i Internetu.

Audycję nagrano w roku 2026 podczas Taboru Wielkopolskiego, przed warsztatami, na których pan Franek przekazuje młodemu pokoleniu pieśni, których sam nauczył się od starszyzny na Biskupiźnie. O tym, czym jest Biskupizna, jak należy śpiewać do dud wielkopolskich, jak grało się kiedyś do tańca i jak świętuje się w okolicach Starej Krobi, dowiecie się z niesamowitych opowieści, których my sami słuchaliśmy z wypiekami na twarzy.

Rozmowę z mistrzem – śpiewakiem, muzykantem i tancerzem Franciszkiem Jesiakiem przeprowadził Karol Majerowski – trębacz, dudziarz, bębnista, śpiewak, kompozytor. Pochodzi z Kębłowa w powiecie wolsztyńskim. Aktywny członek Stowarzyszenia Dom Tańca Poznań i Fundacji Muzyka Zakorzeniona.
■
W audycji wykorzystano utwory:
– „A byliśmy oba bratanki”, wyk. Franciszek Jesiak,
– „W ciemnym lesie ptaszek siada”, wyk. Franciszek Jesiak,
– „Dobra dobra gorzałeczka z pieprzem”, wyk. Adrian Maćkowiak – dudy wielkopolskie, Krzysztof Polowczyk – skrzypce podwiązane.

Realizacja: Karol Majerowski

Mastering: Adam Mart
■
Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.

Jadwiga Marciocha, urodzona w 1939 roku w Dołhobrodach śpiewaczka z zespołu „Jutrzenka”, opowiada o drugim dniu wesela w swojej wsi – u pana młodego. O perezdwie – kto to był i kiedy przyjeżdżał, o oczepinach i podarkach – dla rodziny i młodych. Usłyszymy też pieśń, która śpiewano perezdwie w wykonaniu Jadwigi Marciochy i Karoliny Jadwigi Demianiuk

Pocztówkę przesłała Agnieszka Szokaluk – śpiewaczka, badaczka, uczennica wiejskich śpiewaczek z Lubelszczyzny.

■
W audycji wykorzystano utwory:
– „Ruzszirij tatu chatu”, wyk. Jadwiga Marciocha, Karolina Jadwiga Demianiuk, nagr. Agnieszka Szokaluk, Ewa Grochowska, październik 2024.

Realizacja: Agnieszka Szokaluk
Mastering: Adam Mart

■
Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Jadwiga Marciocha, urodzona w 1939 roku w Dołhobrodach śpiewaczka z zespołu „Jutrzenka”, opowiada o pierwszym dniu wesela w swojej wsi odbywającego się u panny młodej: przywitaniu pary młodej, śpiewach zastolnych, orkiestrze, zaporożcach. Usłyszymy przyśpiewki śpiewane przez druhny na początku wesela oraz pieśń liryczną, w wykonaniu pani Jadwigi.

Pocztówkę przesłała Agnieszka Szokaluk – śpiewaczka, badaczka, uczennica wiejskich śpiewaczek z Lubelszczyzny.
■
W audycji wykorzystano utwory:
– „W Imię Ojca, Syna i Ducha Świętego”, wyk. Jadwiga Marciocha, nagr. Agnieszka Szokaluk, lipiec 2026.
– „Czy ja w lisy urodywsia”, wyk. Jadwiga Marciocha, nagr. Agnieszka Szokaluk, lipiec 2026.

Realizacja: Agnieszka Szokaluk
Mastering: Adam Mart
■
Audycja została zrealizowana przez Forum Muzyki Tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Jadwiga Marciocha, urodzona w 1939 roku w Dołhobrodach, śpiewaczka z zespołu „Jutrzenka”, opowiada o wieczorze przedweselnym w swojej wsi: o wynoczkach, czyli wspólnym wiciu wianków, dumowynach – omawianiu szczegółów dnia weselnego, oraz przyjeździe pana młodego do domu panny młodej w dniu wesela. Usłyszymy też fragment pieśni śpiewanych przez druhny w wykonaniu pani Jadwigi.

Pocztówkę przesłała Agnieszka Szokaluk – śpiewaczka, badaczka, uczennica wiejskich śpiewaczek z Lubelszczyzny.
■
W audycji wykorzystano utwory:
– „Cóż to za wianeczek chusteczką nakryty”, wyk. Jadwiga Marciocha, nagr. Agnieszka Szokaluk, lipiec 2026.
– „Wisiał, ach, wisiał wianeczek ruciany”, wyk. Jadwiga Marciocha, nagr. Agnieszka Szokaluk, lipiec 2026.
■
Realizacja: Agnieszka Szokaluk
Mastering: Adam Mart
■
Artykuł został zrealizowany przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

O żmudnym procesie uprawy i obróbki lnu opowiada Nina Jawdosiuk – śpiewaczka, tkaczka, członkini Zespołu Śpiewaczego w Dobrowodzie.
Pocztówkę przesłała Julita Charytoniuk – kulturoznawczyni, uczennica wiejskich śpiewaczek.
■
W audycji wykorzystano utwory:
– pieśń wiosenna „Za lisom, borom”, wyk. Zespół Śpiewaczy z Dobrowody, z płyty „Pieśni nie tylko święte. Tradycja muzyczna Podlasia”, wyd. SMKL w Czeremsze, 2017.
Realizacja: Julita Charytoniuk
Mastering: Adam Mart
■
Artykuł został zrealizowany przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

Wspomnienie żniw – od prac ręcznych po pełną mechanizację, czyli od sierpa, poprzez kosę, kosiarkę konną po kombajny. Opowiada Nina Jawdosiuk – śpiewaczka, tkaczka, członkini Zespołu Śpiewaczego w Dobrowodzie.
Pocztówkę przesłała Julita Charytoniuk – kulturoznawczyni, uczennica wiejskich śpiewaczek.
■
W audycji wykorzystano utwory:
– „Oj rataju, rataju”, wyk. Zespół Śpiewaczy z Dobrowody, z płyty „Pieśni nie tylko święte. Tradycja muzyczna Podlasia”, wyd. SMKL w Czeremsze, 2017.

Realizacja: Julita Charytoniuk
Mastering: Adam Mart
■
Artykuł został zrealizowany przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

O sianokosach, czyli przygotowaniu pożywienia zwierzętom gospodarskim na zimę opowiada Nina Jawdosiuk – śpiewaczka, tkaczka, członkini Zespołu Śpiewaczego w Dobrowodzie.
Pocztówkę przesłała Julita Charytoniuk – kulturoznawczyni, uczennica wiejskich śpiewaczek.
■
W audycji wykorzystano utwory:
– „Kosiary kosiat”, wyk. Zespół Śpiewaczy z Dobrowody. nagr. J. Charytoniuk, 2019.
Realizacja: Julita Charytoniuk
Mastering: Adam Mart
■
Artykuł został zrealizowany przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego

O śpiewaniu przyśpiewek na weselach opowiada Urszula Tomasik, śpiewaczka opoczyńska z okolic Kraśnicy, wieloletnia solistka zespołów Opocznianka i Tramblanka.

-

Pocztówkę przesłała Joanna Gancarczyk – śpiewaczka, muzykantka, uczennica wiejskich muzykantów i śpiewaczek – między innymi z Łęczyckiego i Opoczyńskiego, artystka plastyczka.

-

Dłuższych wersji pieśni i przyśpiewek w wykonaniu pani Urszuli można posłuchać również na:
– na stronie Archiwum Pieśni https://archiwumpiesni.pl/browse?search=&p=Urszula%20Tomasik
– YouTube Fundacji Muzyka Zakorzeniona (nagr. 2025)
https://www.youtube.com/watch?v=4wVbX-oivgQ&list=PLwJMD9c8dfqwGs5ENkKZshH9JPYZg6Ysx&index=25
https://www.youtube.com/watch?v=x5PcNEePkfY&list=PLwJMD9c8dfqwGs5ENkKZshH9JPYZg6Ysx&index=12
https://www.youtube.com/watch?v=4apifWBKvFI&list=PLwJMD9c8dfqwGs5ENkKZshH9JPYZg6Ysx&index=36

-

Montaż i mastering: Adam Mart
Realizacja: Joanna Gancarczyk

-

Artykuł został zrealizowany przez Forum Muzyki tradycyjnej w ramach zadania „Wywiad swobodny – rozmowy i teksty o kulturze tradycyjnej” w 2026 r.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego